بسم الله الرحمان الرحیم. سلام علیکم.

هزار تا ملکیان و سروش و خمینی و خامنه ای مطلب بفرمایند، ما باید خودمان متفکرانه موضوع را بررسی کنیم. اجمالاً، دین تعین ندارد. دینی بودن حکومت یا دینی نبودن حکومت، گویا در بیشتر موارد به امر و نظر و سلیقه ی حاکمان است. حکومتها، به دین و هنر و ورزش و ادبیات و فرهنگ و حتا روسری ی مردم کار دارند. در اروپا، در بعضی نقاطش، می گویند الّا و بلّا دختران و زنان باید بدون روسری در فلان مکانها وارد شوند. در این جا، مقیدند وقتی بانوان به محضر رهبر می روند، چادری باشند. مقیدند به «صلوات بر محمد و آل محمد» در ابتدای اخبار تلویزیون. این «صلوات بر محمد و آل محمد»، قاعدتاً اراده ای عالی در صدا و سیما است. و اما بعد:

میلیونها تومان (شاید مجموعاً برابر با میلیاردها تومان) به بانوان هنرپیشه پرداخت کردند تا در حدود یک سال قبل، در سریالهای جذاب تلویزیون، «حجاب برتر» را تبلیغ کنند. تبلیغ کردند. البته گمان نکنم بانوان هنرپیشه ی مذکور، پوشش خودشان در واقع مانند توی فیلم و سریال باشد. خُب. میلیاردها تومان «از جیب ملت شریف ایران» هزینه شد، تا حجاب برتر را تبلیغ کنند. ظاهراً مؤثر واقع نشد. حالا با چوب و چک و لگد وارد شده اند. در هر دو حالت، از جیب ملت شریف ایران هزینه می شود، و به ملت شریف ایران ظلم می شود. ماها موش آزمایشگاهی هستیم.

ملکیان در بحث با آدمهای نسبتاً ملّا، در موضوع حکومت، در تنگنا قرار می گیرد.

***
ادعا می شد حکومت معاویه دینی است. ایضاً یزید. شاید حاکمان واقعاً دیندار و دین دوست، کمتر تبلیغ می کنند و بیشتر کار و فعالیت. پنج سال حکومت علی، در تاریخ بشر می درخشد.

سید یاسر! روشن نمای فکر و فکارت!
از ملکیان و دباغ عزیز! و دگران گفتی؛ اما به هر حال حکومت دینی نه مبتنی بر اجرای خشونت جهت استمرارش است. جایی ـ در هر نوع حکومتی ـ البته مأمور شاید زیاده خرج کند؛ اما فلسفه حکومت دینی نه خشونت است.
پیوند زدی، پیوند کردم.

اين چيزهايي که آقاي ملکيان گفته درسته ولي بايستي توجه کرد که اينها مشخصات فازهاي اوليه حکومت ديني مي تونه باشه. حکومت ديني يک چيز ايستا نيست که از اول تا آخر محکوم به يک وضعيت ثابت باشه. بلکه يک موجوديت هوشمنده که بازخوردهاي رفتارهاي خودش رو از محيط دريافت مي کنه و بتدريج تجربه مند مي شه و سعي مي کنه اشکالات خودشو کم کنه. ضمن اين که حکومت هرچقدر هم ديکتاتورمنش باشه در هر حال چيزي جدا افتاده از کليت جامعه نيست. اگه دموکراتيکتر باشه تغييرات روانتر و نرمتر انجام مي شه و اگه استبدادي باشه تغييرات خشنتر عملي مي شوند. چون ما با يک سيستم هوشمند روبرو هستيم همين اشکالاتي که آقاي ملکيان اشاره کرده اند و هر اشکال ديگه اي که هر کدوم از ماها و غير از ماها به ذهنش برسه دير يا زود بالاخره مورد توجه حکومت ديني هم قرار مي گيره و حکومت چه خودش و چه تحت تأثير خواسته هاي مردمي در صدد رفع اين اشکالات برمياد. در واقع منتقدين چيزي جدا يا فراتر از موجوديت حکومت ديني نيستند و قادر نيستند اشکالي بهش وارد کنند که خود حکومت ديني به طور منطقي نتونه متوجهش بشه و اصلاحش کنه. با توجه به اين موضوع فعلاً اين طور به نظرم مي رسه که اگه مي خواهيم اشکالي به حکومت ديني بگيريم بايستي مثلاً ثابت کنيم حکومت ديني قادر نيست مثل يک موجود هوشمند بازخوردهاي محيط رو دريافت کنه و در رويه هاي خودش تغييرات متناسبي اعمال کنه. آيا چنين ادعايي مطرح شده؟

و توجه داشته باشيم موضوع فقط حکومت ديني نيست
بلکه حضور اجتماعي دينه. جامعه فقط حکومتش نيست.